W Imię Boga, Miłosiernego, Litościwego

Sobór Niceiski

źródło:
Encyklopedia Herezji i Heretyków
Chas S. Clifton
Przekład: Robert Bartołd
1996, Oficyna Wydawnicza Atena
ISBN: 83-85414-15-0
(str. 146)

W 325 roku sobór powszechny w bizantyńskim mieście Nicei (obecnie turecki Iznik), ogłosił Credo Nicejskie, wyznanie wiary dla chrześcijan, które miało wskazać błędność nauk ARIANIZMU, oraz GNOSTYCYZMU i DOKETYZMU. Sobór został zwołany z polecenia cesarza rzymskiego Konstantyna I, i uczestniczyło w nim 318 z około 1800 biskupów cesarstwa. Credo tu ogłoszone jest nadal, po poprawkach, obowiązujące w Kościołach: prawosławnym, rzymskokatolickim, anglikańskim i wielu protestanckich.

Rdzeniem Nicejskiego Wyznania Wiary było wyrażenie stwierdzające, że Jezus wraz z Ojcem stanowili jedno w przeciwieństwie do twierdzenia Arian, że Syn został stworzony, a wieczny jest tylko Ojciec. Kontrastowało to z bezpośredniością wcześniejszego Rzymskiego Wyznania Wiary (często nazywanego wyznaniem Apostolskim) które mówiło, że Jezus był synem Boga Ojca. Poczętym przez Ducha Świętego i zrodzonym z Dziewicy Marii.

W czasie trzeciego soboru w Toledo (Hiszpanii) w 589 roku Kościół Zachodni dodał to, co nazywa się Zdaniem Filioque, od łacińskich słów znaczących "I od Syna". Sprawiało to że wyznanie brzmiało: "I w Duchu Świętym, Panu i Dawcy Życia, który pochodzi od Ojca i Syna". Z drugiej strony Kościół Wschodni nauczał, że Duch Święty pochodził - raczej konceptualnie niż chronologicznie - jedynie od Ojca, i twierdził, że dodanie podporządkowuje Ducha Świętego pozostałym dwu osobom Trójcy Świętej. Stanowisko kompromisowe, przyjęte w 1439 roku, że Duch Święty pochodzi od Ojca przez Syna, odrzucił w 1472 Kościół Wschodni. Ta różnica w dogmatyce pozostała kluczową różnicą między chrześcijaństwem zachodnim a wschodnim aż do dzisiaj.

Drugi sobór Nicejski został zwołany przez cesarzową Wschodniego (Bizantyjskiego) Cesarstwa Rzymskiego, Irenę, w 787 roku, w czasie sporu o IKONOKLAZM, tj. niszczenie świętych wizerunków (ikon). Ortodoksyjny Kościół Wschodni twierdził, że ikonom można okazywać cześć - w przeciwieństwie do wielbienia - bezpośrednio. 375 obecnych na soborze biskupów zajęło stanowisko przeciwne ikonoklazmowi i zarządziło ponowne umieszczenie świętych wizerunków w tych kościołach, z których wcześniej je usunięto. (Kościół Zachodni był przekonany, że obrazy i rzeźby miały jedynie instrumentalne znaczenie i nie powinno im się nawet oddawać czci.)