W Imię Boga, Miłosiernego, Litościwego

Kobieta w tradycji
Islamskiej i Judeochrześcijańskiej

źródło:  Women in Islam vs. the Judeo - Christian Tradition
published by: WWW.TROID.ORG
z angielskiego tłumaczyła: ukhtimuslimah

15. Poligamia

Skupimy się teraz na bardzo istotnym problemie poligamii. Wiele społeczności w czasach starożytnych praktykowało wielożeństwo. Nie potępia go Biblia, wręcz przeciwnie - Stary Testament i pisma rabiniczne zaświadczają o jego legalności. Twierdzi się, że król Salomon miał 700 żon oraz 300 konkubin (1 Ks. Królów 11:3), również król Dawid miał więcej niż cztery żony, poza licznymi kochankami (2 Ks. Samuela 5:13). Stary Testament reguluje nawet podział spadku pomiędzy synów od poszczególnych żon. (Ks. Powtórzonego Prawa 22:7). Jedyną restrykcją dotyczącą poligamii jest zakaz zawierania małżeństwa z siostrą żony. (Ks. Kapłańska 18:18). Talmud doradza najwyżej cztery żony. ^[i] Żydzi europejscy kontynuowali praktykę wielożeństwa aż do siedemnastego wieku, żydzi dalekowschodni aż do osiedlenia się w Izraelu, gdzie zabroniło tego prawo cywilne. Aczkolwiek prawo religijne, które unieważnia prawo cywilne, na wielożeństwo zezwala. ^[ii]

A Nowy Testament? Ojciec Eugene Hillman, autor wielce interesującej książki "Rozważania nad wielożeństwem", pisze: "Nigdzie w Nowym Testamencie nie znajduje się żaden wyraźny nakaz małżeństw monogamicznych lub żaden wyraźny zakaz praktykowania poligamii." ^[iii] Jezus nie wypowiadał się przeciwko poligamii, chociaż praktykowana była ona przez współczesnych mu żydów. Ojciec Hillman podkreśla fakt, ze Kościół w Rzymie, zabronił poligamii, aby dostosować się do kultury greko-romańskiej (która nakazywała monogamię, jednocześnie tolerując konkubinat oraz prostytucję). Cytuje on za Św. Augustynem, "Zaprawdę w czasach nam współczesnych, oraz zgodnie z romańskim zwyczajem, nie można już wziąć drugiej żony." ^[iv]

Kościoły afrykańskie oraz chrześcijanie w Afryce często przypominali swoim europejskim braciom że zakaz poligamii wydany przez Kościół wynika bardziej z tradycji i kultury, aniżeli z autentyczności chrześcijańskich nakazów.

Koran zezwala na poligamie, aczkolwiek pod pewnymi warunkami.

"A jeśli się obawiacie, iż nie będziecie sprawiedliwi względem sierot.. Żeńcie się zatem z kobietami, które są dla was przyjemne - z dwoma, trzema lub czterema. Lecz jeśli się obawiacie, że nie będziecie sprawiedliwi, to żeńcie się tylko z jedną." (Koran, 4:3)

Koran, w przeciwieństwie do Biblii, ogranicza liczbę żon do czterech, pod bardzo surowym warunkiem sprawiedliwego oraz równego ich traktowania. Nie należy mylnie rozumieć, że Koran zachęca wierzących do praktykowania poligamii, lub że uważa się ją za stan idealny. Koran po prostu poligamię sankcjonuje. Padnie teraz pytanie: "Dlaczego?"

Dlaczego poligamia jest dozwolona? Odpowiedź jest prosta: są miejsca oraz czasy, w których pojawiają się socjalne oraz moralne przyczyny skłaniające do wyboru takiej formy małżeństwa. Jak wzmiankuje werset Koranu, problem poligamii w islamie nie może być roztrząsany bez brania pod uwagę zobowiązań społecznych w stosunku do sierot i wdów. Islam jako religia uniwersalna, odpowiednia w każdym miejscu oraz czasie nie może pozostać obojętna wobec wszelkich możliwych problemów.

W większości społeczności, liczba kobiet przewyższa liczbę mężczyzn. W Stanach Zjednoczonych, znajduje się co najmniej osiem milionów więcej kobiet niż mężczyzn, w Gwinei, na 100 mężczyzn przypadają 122 kobiety; w Tanzanii, na 100 kobiet przypada 95.1 mężczyzn. ^[v]

Co powinno zrobić społeczeństwo wobec tak niezrównoważonego stosunku liczbowego? Ludzie mogą zaproponować rożne rozwiązania jakie jak celibat, dzieciobójstwo (co wciąż zdarza się w niektórych społecznościach!); tolerowanie takich zachowań seksualnych jak prostytucja, pozamałżeński seks, homoseksualizm, itp. Dla pewnych społeczeństw, jak w przypadku większości społeczeństw afrykańskich, najbardziej uczciwym rozwiązaniem jest zezwolenie na wielożeństwo - instytucję akceptowaną kulturowo oraz społecznie respektowaną.

Zachód nie potrafi zrozumieć, iż kobiety wychowane w innych kulturach niekoniecznie postrzegają wielożeństwo jako symbol kobiecej degradacji. Wiele afrykańskich dziewcząt, chrześcijanek, muzułmanek, wyznawczyń innych religii, woli wyjść za mąż za żonatego mężczyznę, który udowodnił że będzie odpowiedzialnym mężem. Afrykańskie żony często namawiają swoich mężów do małżeństwa z drugą kobietą, aby nie czuli się np. samotni. ^[vi]

Badania przeprowadzone w drugim pod względem wielkości mieście w Nigerii, na sześciu tysiącach kobiet w wieku od 15 do 59 lat, wykazały, ze 60 procent z nich byłoby zadowolonych, gdyby mężowie wzięliby sobie drugie żony. Tylko 23 procent wyraziło gniew z powodu dzielenia męża z inną kobietą. Siedemdziesiąt sześć procent kobiet w Kenii postrzega wielożeństwo pozytywnie; na wiejskich terenach 25 na 27 kobiet określa poligamię jako lepszą od monogamii. W odczuciach tych kobiet, poligamia może być szczęśliwym doświadczeniem, pod warunkiem, że żony zgadzają się ze sobą i nie ma między nimi rywalizacji. ^[vii]

Poligamia w przypadku większości społeczeństw afrykańskich, cieszy się tak ogromnym szacunkiem, iż niektóre kościoły protestanckie stają się względem niej coraz bardziej tolerancyjne. Biskup kościoła anglikańskiego w Kenii zadeklarował: "Chociaż monogamia może być idealna dla wyrażenia miłości między mężem a żoną, kościół powinien rozważyć fakt, iż w szczególnych kulturach poligamia jest społecznie akceptowana i wiara, że jest ona sprzeczna z chrześcijaństwem, nie jest już w stanie się dłużej obronić." ^[viii]

Po dokładnych badaniach nad afrykańskim wielożeństwem, Wielebny David Gitari z kościoła anglikańskiego stwierdził, że poligamia praktykowana właściwie jest o wiele bardziej chrześcijańska niż rozwód oraz ponowne małżeństwo, biorąc pod uwagę opuszczone żony i dzieci. ^[ix]

Osobiście, znam kilka wykształconych Afrykanek, które pomimo życia na zachodzie, nie maja żadnych obiekcji co do poligamii. Jedna z nich, przebywająca obecnie w USA, usilnie namawia męża do poślubienia drugiej żony, która pomogłaby w wychowaniu dzieci.

Problem niezrównoważonego współczynnika liczby płci staje się istotny przede wszystkim w przypadku wojen. Amerykańscy Indianie doświadczali takich sytuacji bardzo często. Kobiety, które cieszyły się dość znacznym statusem w plemionach, akceptowały poligamię jako najlepszy sposób zapobiegania słabości i nieprzyzwoitemu prowadzeniu się. Europejscy osadnicy, z góry potępili ten zwyczaj jako "niecywilizowany", nie oferując jakiegokolwiek innego rozwiązania. ^[x]

Po drugiej wojnie światowej, w Niemczech liczba kobiet przewyższała o 7,300,000 liczbę mężczyzn (3.3 miliony z nich to wdowy). Przypadało wówczas 100 mężczyzn na każdą z 167 kobiet w wieku od 20 do 30 lat. ^[xi] Wiele z nich, potrzebowało mężczyzny nie tylko jako towarzysza, lecz głównie jako opiekuna, wspierającego gospodarstwo domowe w czasach ogromnej biedy i wielu trudności. Żołnierze zwycięskiej armii alianckiej wykorzystywali wrażliwość kobiet, płacąc za ich usługi papierosami, czekoladą, chlebem. Te prezenty wzbudzały radość dzieci, które odbierały polepszenie sytuacji w domu jako wynik przyjaźni ich matek z obcokrajowcami. Dziesięcioletni chłopczyk słysząc opowiadania kolegów, z całego serca życzył matce, aby znalazła sobie przyjaciela Anglika, dzięki któremu nie chodziliby głodni. ^[xii]

Musimy zadać pytanie swemu zdrowemu rozsądkowi: które wyjście jest bardziej godne dla kobiety? Ogólnie szanowana druga żona jak w przypadku Indian, czy prostytutka w podejściu cywilizowanych aliantów? Innymi słowy, co jest bardziej godne dla kobiety, koraniczna recepta czy teologia oparta na kulturze rzymskiego imperium?

Interesującym jest, iż podczas międzynarodowej młodzieżowej konferencji w Monachium w 1948 roku, omawiany był problem nierównowagi liczby płci. Kiedy okazało się, iż nie można było znaleźć odpowiedniego rozwiązania, niektórzy z uczestników sugerowali wielożeństwo. Początkowa reakcja zgromadzonych była mieszaniną szoku oraz oburzenia. Jednak po dokładnej analizie uczestnicy zgodzili się, że jest to jedyne możliwe rozwiązanie. Konsekwentnie poligamia została zaproponowana jako jedno z ostatecznych zaleceń podnoszonych na konferencji. ^[xiii]

W dzisiejszym świecie, posiadamy coraz więcej broni masowego niszczenia niż kiedykolwiek przedtem, i kościoły europejskie mogą, wcześniej czy później zostać zmuszone do zaakceptowania poligamii jako jedynej drogi wyjścia. Ojciec Hillman przedstawia swoje przemyślenia: "Jest wielce prawdopodobne, że wszystkie wyniszczające technologie (broń nuklearna, biologiczna, chemiczna, itp.) mogą spowodować drastyczną dysproporcję pomiędzy stosunkiem płci i poligamia stanie się niezbędnym środkiem przetrwania....Wówczas na przekór obowiązującym obyczajom, weźmie górę naturalna i moralna skłonność do poligamii. W takiej sytuacji, teolodzy oraz przywódcy kościelni szybko przedstawią nam istotne dowody oraz biblijne teksy uzasadniające nową koncepcję małżeństwa." ^[xiv]

W czasach współczesnych, poligamia jawi się jako realne rozwiązanie niektórych problemów nowoczesnego społeczeństwa. Warunki, które opisuje Koran zezwalające na poligamię, występują dzisiaj o wiele częściej w niektórych zachodnich społecznościach, niż w Afryce. W Stanach Zjednoczonych pojawia się poważny kryzys płci pośród afro amerykańskiej społeczności. Jeden na dwudziestu młodych afro amerykanów umiera przed osiągnięciem 21 życia. Dla tych pomiędzy 20 a 35 rokiem życia, głównym powodem umieralności są zabójstwa. ^[xv] Wielu z nich to bezrobotni, więźniowie, narkomani. ^[xvi] W wyniku, jedna na cztery kobiety w wieku lat 40, nigdy nie wyszła za mąż (w porównaniu jedna na dziesięć białych kobiet). ^[xvii] Co więcej, wiele czarnych kobiet staje się samotnymi matkami przed osiągnięciem lat 20, potrzebujących wsparcia i opieki. Ostatecznym rezultatem, tych tragicznych okoliczności jest wzrastająca liczba kobiet zaangażowanych w związki z żonatymi mężczyznami, których żony są nieświadome, iż dzielą mężów z innymi kobietami. ^[xviii]

Niektórzy z obserwatorów kryzysu pośród afro-amerykańskiej społeczności usilnie doradzali poligamie polegającą na konsensusie jako tymczasową odpowiedź na niewystarczającą liczbę mężczyzn, do chwili aż przeprowadzone zostaną reformy w społeczeństwie amerykańskim. ^[xix] Poprzez jednomyślną poligamię rozumiano poligamię usankcjonowaną przez daną społeczność, na którą zgadzały się wszystkie strony, dzięki czemu przeciwdziałano by sekretnym pozamałżeńskim związkom szkodliwym zarówno dla żony jaki i dla całej społeczności. Problem afro amerykańskiej społeczności był przedmiotem panelowej dyskusji na Uniwersytecie Temple w Filadelfii, 27 stycznia 1993 roku. ^[xx] Niektórzy z wykładowców doradzali poligamię jako potencjalny środek zapobiegający kryzysowi. Sugerowano również, że prawo nie powinno zabraniać poligamii, zwłaszcza w społeczeństwie, które toleruje prostytucję oraz związki pozamałżeńskie. Uwaga kobiety spośród audytorium, iż afro amerykanie powinni podążać za Afryką, gdzie poligamia praktykowana jest odpowiedzialnie, wywołała entuzjastyczny aplauz.

Philip Kilbride, amerykański antropolog, badacz spuścizny rzymskokatolickiej, w swojej prowokacyjnej książce "Wielożeństwo w naszych czasach" proponuje poligamię jako rozwiązanie większości dolegliwości trawiących amerykańskie społeczeństwo. Argumentuje, iż ten model rodziny może służyć jako alternatywa rozwodu oraz wyeliminować destrukcyjny wpływ jaki rozwód powoduje w psychice dziecka. Podtrzymuje, że wiele rozwodów spowodowanych jest szerzącymi się pośród amerykańskiego społeczeństwa związkami pozamałżeńskimi. Według Kilbride’a, zakończenie romansu poprzez małżeństwo poligamiczne, niż poprzez rozwód, jest o wiele lepszym rozwiązaniem: "Dzieciom byłoby o wiele lepiej, jeżeli powiększenie rodziny, a nie separacja i rozwód podejmowanie były jako możliwości rozwiązania problemów. Co więcej, sugeruje że inne grupy także skorzystały by z małżeństw poligamicznych, jak na przykład: starsze kobiety których problemem jest nieustanny brak mężczyzn oraz społeczność afro-amerykańska praktykująca dzielenie się mężami. ^[xxi]

W 1987 roku, w ankiecie przeprowadzonej przez gazetę studencką na Uniwersytecie California w Berkeley zapytano studentów, czy zgodzili by się, aby prawo umożliwiało mężczyźnie posiadanie więcej niż jednej żony w związku z istniejącą dysproporcją w stosunku liczby kobiet i mężczyzn w Kalifornii. Prawie wszyscy ankietowani zaaprobowali to rozwiązanie. Jedna ze studentek, napisała, iż małżeństwo poligamiczne, zaspokoiłoby jej potrzeby emocjonalne i fizyczne, dając jednocześnie większą swobodę niż związek monogamiczny. ^[xxii] W rzeczywistości, taki sam argument podało kilka ortodoksyjnych mormonek, wśród których wciąż praktykowana jest poligamia. Uważają one, że poligamia jest idealnym rozwiązaniem dla kobiety, która chce pracować i mieć dzieci, ponieważ żony mogą pomagać sobie nawzajem w ich wychowywaniu i obowiązkach domowych. ^[xxiii]

Musimy dodać, że poligamia w Islamie, wymaga obopólnej zgody. Nikt nie może zmusić kobiety do poślubienia żonatego mężczyzny. Poza tym, żona ma prawo zaznaczyć że mąż nie może wziąć drugiej kobiety za żonę. ^[xxiv] Biblia, z drugiej strony, czasami ucieka się do poligamii drogą przemocy. Bezdzietna wdowa musi, nawet bez własnej zgody, wyjść za mąż za brata zmarłego męża, nawet jeśli jest on już żonaty (zob. rozdz. "Los Wdów") (Ks. Rodzaju 38:8-10).

Warto zaznaczyć, że wśród wielu społeczeństw muzułmańskich poligamia jest rzadką praktyką ponieważ przedział pomiędzy liczbą kobiet a mężczyzn nie jest duży. Można spokojnie powiedzieć, że współczynnik małżeństw poligamicznych w świecie muzułmańskim jest o wiele mniejszy niż współczynnik związków pozamałżeńskich na Zachodzie. Innymi słowy, mężczyźni w świecie muzułmańskim są o wiele bardziej monogamiczni niż mężczyźni na zachodzie.

Billy Graham, wybitny chrześcijański kaznodzieja stwierdza: "Chrześcijaństwo nie umie iść na kompromis w kwestii poligamii. Jeżeli nie uczyni tego dzisiaj, przyniesie to mu tylko szkodę. Islam zezwala na poligamię jako rozwiązanie społecznych problemów, daje określoną dozę swobody naturze człowieka, określoną poprzez zwięzłe ramy prawne. Kraje chrześcijańskie robią z poligamii wielkie przedstawienie, lecz faktycznie ja praktykują. Któż nie wie, jak wielką rolę odgrywają w zachodnim społeczeństwie kochanki. Pod tym względem, Islam jest na wskroś uczciwą religią, zezwalającą muzułmanom w razie konieczności na ślub z drugą żoną, ściśle zabraniającą wszelkich potajemnych związków w celu opieki nad moralnością społeczeństwa." ^[xxv]

Interesującym jest fakt, jak wiele nie muzułmańskich i muzułmańskich państw w dzisiejszych czasach zakazuje poligamii. Druga żona, nawet za zgodą pierwszej, to pogwałcenie prawa. Z kole romans pozamałżeński, bez wiedzy i zgody żony jest całkowicie usprawiedliwiony w świetlne prawa!

Jaki sens ma prawo wobec sprzeczności? Czy prawo konstruuje się, aby tolerować oszustwa a przeciwdziałać uczciwości?

Jest to jeden z niezgłębionych paradoksów naszego współczesnego cywilizowanego świata.