W Imię Boga, Miłosiernego, Litościwego

Pytania na temat Taqlîd
[dozwolony i zabroniony taqlîd]

źródło: [www.troid.org]
przypisy i tłumaczenie: Abu Anas bin Marian

Pytanie: Co właściwie znaczy taqlîd, i jakie są jego kategorie?

Odpowiedź: Wszelka chwała należna jest jedynie Allahowi, pokój i błogosławieństwo Jego Wysłannikowi, jego rodzinie i towarzyszom. Następnie:

[i] Uczeni z dziedziny Usûl (fundamentów religii) różne zdefiniowali znaczenie i istotę taqlîd. Niektórzy zdefiniowali ją jako przyjęcie czyjejś opinii nie znając dowodów [na których dana opinia się opiera].  Inni uważają, że taqlîd to nie podlegające dyskusji przyjęcie czyjegoś poglądu. Abu Ma'âlî al-Dżuaynî zdefiniował to jako podążanie za kimś, które nie jest oparte na dowodach i wiedzy.  Takie są definicje uczonych Usûl, które wszystkie są bliskoznaczne. Celem tutaj jest jednak aby wyjaśnić istotę taqlîd.

[ii] Jeżeli chodzi o różne kategorie oraz werdykt względem nich, to są one następujące:

[A] Taqlîd przez osobę która posiada zdolności do wykonywania idżtihâd ^[1], względem innych uczonych, po tym jak prawda została mu ujawniona przez potwierdzone dowody od Proroka (sal allahu `alejhi ła sallam).  Nie jest mu dozwolone wykonywanie taqlîd względem czegokolwiek co sprzeczne jest z dowodami i idżmaa' (konsensus) która do niego dotarła.

[B] Taqlîd przez osobę która posiada zdolności do wykonywania idżtihâd, względem innych mudżtahidîn ^[2], zanim sama osiągnie werdykt przez swój własny idżtihâd.  Nie jest mu dozwolone wykonywanie taqlîd względem innych.  Taka jest opinia Imama ash-Shâfi`î (zm. 204H), Imama Ahmada (zm. 241H) - rahimahmullaah - i innych uczonych. Ta opinia ta jest bardziej właściwa, gdyż mudżtahid sam potrafi osiągnąć werdykt. Jego obowiązkiem jest idżtihâd, do którego został zobowiązany przez szari`ah z powodu tego co Allâh powiedział, co znaczy:

»Przeto zachowujcie wasze obowiązki względem Allaha, i bójcie się go ile możecie.« (Surah at-Taghâbun, 64:16)

Zostało także potwierdzone że Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) powiedział,

"Gdy nakazuję wam coś, to wykonujcie to na tyle na ile jesteście w stanie [to wykonać]." (Przekazał Muslim, Sahih, 6/29)

[C] Taqlîd przez osobę która nie jest w stanie analizować dowodów i wyciągać z nich orzeczeń, względem uczonego który posiada zdolności wykonywania idżtihâd na podstawie istniejących dowodów w Szar`iah. Jest to dozwolone ^[3] ze względu na to co objawił Allâh, co znaczy,

»Allâh nie nakłada na duszę niczego więcej niż może ona znieść.« (Surah al-Baqarah, 2:286)

oraz,

»Pytajcie więc ludzi napomnienia jeżeli sami nie wiecie.« (Surah an-Nahl, 16:43)

oraz inne teksty o podobnym znaczeniu, które wskazują na usuwanie trudności oraz uchronienie osoby przed błądzeniem i mówieniem na temat Allaha czegoś, o czym nie ma wiedzy.

[D] Taqlîd względem kogoś kto różni się względem praw Islamu spośród przodków, przywódców, i władców, z powodów takich jak nacjonalizm lub podążanie za swymi namiętnościami.  Jest to zabronione przez idżmâ'. I zaprawdę istnieje wiele tekstów w Koranie i Sunnie które to potwierdzają. Allâh powiedział co znaczy:

»A kiedy się im mówi: "Idźcie za tym, co zesłał Bóg!", oni mówią: "Nie! My postępujemy za tym, przy czym zastaliśmy naszych ojców." Czy nawet wówczas, gdy ich ojcowie niczego nie rozumieli i nie byli prowadzeni drogą prostą?« (Surah al-Baqarah, 2:170)

Oraz słowa Allaha które znaczą,

»Ale nie! Na twego Pana! Oni nie uwierzą, dopóki nie uczynią ciebie sędzią w tym, co jest przedmiotem sporu między nimi. Potem nie znajdą już w sobie sprzeciwu co do tego, co rozstrzygnąłeś, i poddadzą się całkowicie.« (Surah an-Nisâ', 4:65)

Oraz słowa Allaha które znaczą,

»Kiedy zdecydował Bóg i Jego Posłaniec jakąś sprawę, to nie godzi się ani wierzącemu, ani wierzącej, aby mieli inny wybór w tej sprawie. A kto nie słucha Boga i Jego Posłańca, ten zbłądził w sposób oczywisty.« (Surah al-Ahzaab, 33:36)

oraz,

»Niech się mają na baczności ci, którzy sprzeciwiają się Jego rozkazowi; żeby nie dosięgła ich jakaś niedola albo żeby ich nie dosięgła kara bolesna.« (Surah an-Nûr, 24:63)

»Powiedz [Muhammedzie]: "Jeśli kochacie Boga, to postępujcie za mną! Wtedy i Bóg będzie was miłował i przebaczy wam wasze grzechy.« (Surah Aali-`Imrân, 3:31)

»Zaprawdę, Bóg przeklął niewiernych i przygotował dla nich ogień płonący! Będą tam przebywać na wieki. I nie znajdą oni ani opiekuna; ani pomocnika. W tym Dniu, kiedy ich twarze będą odwracane w ogniu, oni powiedzą: "Biada nam! Gdybyśmy słuchali Boga, gdybyśmy słuchali Posłańca!" I będą mówili: "Panie nasz! Słuchaliśmy naszych naczelników i naszych wielkich, oni nas sprowadzili z właściwej drogi!" I powiedzą: "Panie nasz! Daj im podwójną karę i przeklnij ich przekleństwem wielkim!"« (Surah al-Ahzaab, 33:64-68)

Pytanie:
Niektórzy uważają że taqlîd jest niewiarą (kufr) bez wyjątków, grzechem (fisq) i asocjacją (shirk), oraz przypisują niewiarę (kufr) i zbłąkanie czterem imamom ^[4].  Jaki jest werdykt względem takiej osoby. [Ci którzy tak twierdzą] mówią także, że taka jest opinia Uczonych z al-Haramayin, Arabii Saudyjskiej i Kuwejtu.

Odpowiedź:
Wszelka chwała należna jest jedynie Allahowi, pokój i błogosławieństwo Jego Wysłannikowi, jego rodzinie i towarzyszom. Następnie:

[i] Nie każdy rodzaj taqlîd jest kufr bez wyjątku, fisq ani shirk. Prawdą jest że wymaga to bardziej szczegółowej odpowiedzi i różni się w zależności od przypadku, co zostało wytłumaczone w odpowiedzi na wcześniejsze pytanie.

[ii] Żaden z czterech Imamów nie nawoływał do swojego madhhab, nie byli też jego fanatykami, ani też nie wymagali od ludzi aby postępowali zgodnie z ich, lub z innym madhhab.  Wzywali oni jedynie ludzi do postępowania zgodnie z Księgą Allaha i z Sunną, niech Allâh będzie dla nich miłosierny. Wytłumaczyli oni teksty religijne, wyjaśnili zasady tych tekstów i to co z nich się wywodzi, oraz wydawali werdykty (fataua) oparte na dowodach z Księgi i Sunny, gdy zwracano się do nich po nie. Nie wymagali oni jednak ani od swych uczniów, ani od innych by przyjmowali ich konkretne opinie ponad opinie innych uczonych. Względem takiego postępowania byli krytyczni, i nakazali odrzucić ich opinie jeżeli byłyby sprzeczne z autentycznymi (sahîh) hadisami.  Jeden z nich powiedział, "Jeżeli jakiś hadith zostanie udowodniony jako autentyczny, to jest on mym madhhab." ^[5]

Obowiązkiem muzułmanina jest aby osobiście starał się poznać prawdę jeżeli może, szukając przy tym pomocy od Allaha. Obowiązkiem jego jest także aby czerpał z bogatej wiedzy którą pozostawili po sobie poprzednicy spośród Uczonych. Każdy zaś kto nie jest w stanie zrozumieć praw na podstawie ich dowodów i pochodzenia, wtedy jego obowiązkiem jest pytać się ludzi wiedzy którym ufa, we wszystkich tych kwestiach w których wymaga praw Szari`ah, dogłębnie starając się poznać prawdę wraz z jej dowodami, ponieważ Allâh powiedział co znaczy:

»Pytajcie więc ludzi napomnienia jeżeli sami nie wiecie.« (Surah an-Nahl, 16:43)

Do obowiązków takiej osoby należy pytanie się tych którym ufa i którzy słyną ze swojej wiedzy, swych zalet, bogobojności i prawości.

Co do czterech Imamów, to wolni są od ludzi którzy nadmiernie troszczą się o madhhab, jak również wolni są od tych którzy przypisują im kufr, zbłąkanie, fałsz i kłamstwa.

Nie ma żadnego spośród uczonych al-haramayin, Mekki lub Medyny, ani też innych Uczonych z innych części Arabii Saudyjskiej kto by krytykował imamów fiqh, Imama Mâlik'a, Imama Abu Hanîfah, Imama ash-Shâfi`î, Imama Ahmad'a Ibn Hanbal, i innych uczonych prawa Islamskiego. Nikt też ich nie poniża.  Przeciwnie, powszechnie znane jest, że Uczeni [z Arabii Saudyjskiej] szanują ich oraz uznają zasługi tych imamów.  Wiemy że ci Imamowie prowadzili drogą ku prawdzie służąc religii, chroniąc ją, rozumiejąc jej teksty i zasady, tłumacząc je, przekazując religię, walcząc w jej obronie (dżihâd), usuwając z niej wątpliwości i innowacje tych którzy fałszywie przypisują jej kłamstwa, niech Allâh obdarzy ich nagrodą piękną.

Dowodem na to, że uczeni z al-Haramayin i innych części Arabii Saudyjskiej szanują i troszczą się o wiedzę tych Imamów, jest chociażby fakt że wyuczane są ich madhhab i wypracowania w Świętym meczecie w Mekce, i w al-Madînatul-Munauuarah, jak również w innych meczetach Arabii Saudyjskiej i na uniwersytetach. Wydawane są także ich książki i rozpowszechniane wśród Muzułmanów we wszystkich krajach w których muzułmanie się znajdują.

Od Allaha pochodzi wszelkie powodzenie, niechaj pokój i błogosławieństwa Allaha spoczywają na jego Wysłanniku, jego Rodzinie i jego Towarzyszach.

źródło: The Standing Committee for Islaamic Research and Verdicts:
`Abdullaah Ibn Ghudayyaan, `Abdur-Razzaaq `Afifi, `Abdul-`Aziz Ibn Baaz
[Opublikowane w "Fataawal-Lajnatud-Daa‘imah lil-Buhoothil-’Ilmiyyah wal-Iftaa" (5/11296)]

Pytanie:
Dlaczego istnieją różnice pomiędzy różnymi madhhab?

Odpowiedź:
Różnice które istnieją pomiędzy madhhab w różnych dziedzinach fiqh, wynikają z fundamentów. Przykładem może być, że konkretny hadith uważany był za autentyczny przez jednych imamów, a przez innych nie. Jedni imamowie znali jakiś hadith, inni nie, oraz inne przyczyny które spowodowały podzielone opinie w poszczególnych sprawach.

Obowiązkiem muzułmanina jest zatem być dobrych myśli o tych Imamach, i wiedzieć że każdy jeden z nich był Mudżtahid w tym co od niego pochodzi z dziedziny fiqh, i w swym dążeniu do prawdy. Jeżeli zatem jego idżtihaad był właściwy, to otrzyma on dwie nagrody: nagrodę za idżtihaad, i nagrodę za poprawną opinię.  Jeżeli się mylił, to otrzymał jedną nagrodę za swój idżtihaad, podczas gdy błędny idżtihaad jest ignorowany.

Jeżeli zaś chodzi o ślepe naśladowanie (taqlîd ) tych czterech imamów, to każdy kto jest w stanie poznać prawdę na podstawie dowodów, jego obowiązkiem jest przyjmowanie prawdy w ten sposób. Jeżeli nie jest to możliwe, to wykonuje taqlîd względem najbardziej wiarygodnej osoby spośród istniejących ludzi, na ile jest w stanie.

Pytanie:
Jakie jest stanowisko względem osób które przeczą modlitwie za stronnikami innych madhhab?

Odpowiedź:
Różnice które istnieją pomiędzy różnymi madhhab są [jedynie] różnicami w różnych dziedzinach (fiqh), a różnice te nie są powodem aby ci którzy się między sobą różnią [co do madhhab] nie modlili się za sobą. Obowiązkiem jest aby jedni modlili się za drugimi, gdyż zaprawdę Towarzysze (sahabah), niech Allâh będzie z nich zadowolony, także się różnili między sobą w różnych dziedzinach a mimo to modlili się jedni za drugimi. Podobnie tâbi`în i ci którzy poszli w ślady ich bogobojności. 

źródło: The Standing Committee for Islaamic Research and Verdicts: 
`Abdullaah Ibn Qu`ud, `Abdullaah Ibn Ghudayyaan, `Abdur-Razzaaq `Afifi, `Abdul-`Aziz Ibn Baaz
[opublikowane w "Mujallatul-Buhoothil-Islaamiyyah" (no. 51), corresponding to Fatwaa (no. 4272)]

Pytanie:
Czy można przypisywać się do jakiegoś madhhab?

Odpowiedź:
Jeżeli chodzi o przypisywanie się do jednej z czterech powszechnie znanych madhhab, to nie ma nic w tym złego, jeżeli nie jest się fanatykiem madhhabu do którego się przypisuje i nie przeczy się dowodom w imię swojego madhhab. Nie jest jednak dozwolone aby muzułmanin podążał za madhhab Szyitów, ani im podobnym spośród ludzi innowacji (Ahlul-Bid’ah) takich jak Khauâridż [Charzydżytów], Mu’tazilah, Dżahmiyyah, i innych.

źódło: The Standing Committee for Islamic Research and Verdicts:
`Abdullaah Ibn Qu`ud, `Abdullaah Ibn Ghudayyaan, `Abdur-Razzaaq `Afifi, `Abdul-`Aziz Ibn Baaz
[opublikowane w "Fataawal-Lajnatud-Daa‘imah" (no. 2815)]

Przypisy:

^[1] Shaikh `Ali Hasan Al-Halabii tak zdefiniował idżtihâd:

"Aby wykonywać Idżtihaad, osoba musi posiadać wiedzę z dziedziny:

1. Wiedza Koranu i Sunny
Do tego należy wiedza dotycząca objawienia Koranu - względem czego i kiedy wersety zostały objawione, czy ich prawo zostało zniesione, poprawne zrozumienie, które prawa są generalne a które szczegółowe. Podobnie w przypadku Sunny.

2. Znajomość języka Arabskiego
Bez znajomości języka w którym został objawiony Koran i Sunnah, dogłębne zrozumienie staje się niemożliwe.

3. Znajmość podstaw Fiqh [zdolność wyciągania prawnych dowodów z Szari`ah]
Umożliwia to prawidłowe stosowanie praw w zależności od okoliczności.

4. Wiedza o Idżma`a (zgoda) i Ikhtilaaf (różnice) uczonych
Aby opinia poparta dowodami Koranu i Sunny, nie wykraczała poza to w czym uczeni są zgodni [np. że podnoszenie palca wskazującego w Tashahhud jest obowiązkowe] lub poza poziom ich różnych opinii [np. wskazywanie palcem wskazującym w Tashahhud, czy poruszanie nim]." 
(Cytat pochodzi ze wstępu do 'Salaah-ul-'Aalam bi-Iftaa-il-'Aali', to co pojawia się w kwadratowych nawiasach [ ] jest dodatkiem tłumacza.)

^[2] Uczeni którzy posiadają zdolności wykonywania idżtihâd.

^[3] Shaykh Sâlih al-Fauzân (hafidhahullâhi ta’âla) powiedział,
"Jeżeli chodzi o dozwoloną formę Taqlîd, to jest ona dla "normalnego" [kogoś kto nie potrafi wykonywać idżtihâd] muzułmanina który zbłądzi jeżeli nie będzie postępował zgodnie z [wiedzą która przekazana jest od] uczonych. Jednak nie dokonuje się Taqlîd względem kogokolwiek. Nie, Taqlid jest względem tych którzy słyną z wiedzy i pobożności." (Muntaqâ min Fatâuâ (5/363)).

Shaykh-ul-Islâm Ibn Taymiyyah (rahimahullâhi ta’âla) powiedział,
"Gdy muzułmanin napotyka problematyczną sytuację, powinien szukać fatwy (werdyktu religijnego) u kogoś, o kim myśli że da mu wyrok oparty na tym co ustalił Allâh i Jego Wysłannik, bez względu na to do jakiego madhhabu [ten uczony] należy. Nie jest obowiązkiem (wâjib/fardh) żadnego muzułmanina aby ślepo podążać za konkretnym Uczonym we wszystkich jego opiniach. Nie jest także obowiązkiem żadnego muzułmanina naśladować konkretny madhhab Uczonych we wszystkim co zobowiązuje i ułatwia. Nie, opinię każdej osoby można przyjąć lub odrzucić. Opinię każdej osoby prócz Wysłannika Allaha. Dozwolone jest jednak naśladowanie konkretnego madhhab jeżeli nie jest się świadomym tego co prawnie zostało ustalone [szari`ah]; lecz nie jest to obowiązkiem każdej osoby. Nie jest to obowiązkiem tych którzy są w stanie wiedzieć co zostało prawnie ustalone [szari`ah] nie dokonując Taqlîd. Zatem obowiązkiem każdej osoby jest bogobojność na ile jest w stanie, szukanie wiedzy którą zalecił nam Allâh i Jego wysłannik; czynienie tego co nakazane i powstrzymywanie się od tego co zakazane."
(Madżmu’ Fatâwâ (20/208-209))

^[4] Byli nimi:
Imam Abu Hanifah Nu'mân ibn Thabît. Urodził się w Kufah (Irak) w 83 roku Hidżrah, zmarł w 150H (rahimahullaah). Od niego wywodzi się Hanafi madhhab.

Imam Mâlik ibn Anas ibn 'Âmir. Urodził się w Medynie w 98H, zmarł w 185H (rahimahullaah). Od niego wywodzi się Maliki madhhab.

Imam Muhammad ibn Idrîs ash-Shafi`î. Urodził się w Gazie (Palestyna) w 152H, zmarł w 204H(rahimahullaah). Od niego wywodzi się Shafi`î madhhab.

Imam Ahmad ibn Hambal ash-Shaybânî. Urodził się w Bagdadzie w 161H, zmarł w 240H (rahimahullaah). Od niego wywodzi się Hambali madhhab.

Inni, tacy jak Imam al-Auzai (zm. 157H), Imam ath-Thauri (zm. 160H), Imam Buchari (zm. 256H) i inni słynni uczeni którzy także posiadali swoje madhhab. Ich pisma prawne jednak nie były tak liczne jak pisma czterech powszechnie znanych Imamów, jak i uczniowie byli mniej liczni.

^[5] Są to słowa Imama ash-Shafi`î. Przekazał an-Nauauî w al-Madżmû’ (1/63), i ash-Sha’rânî (1/57), podając jako źródło al-Haakim'a, al-Bayhaqî i al-Fulânî w ’Iqaadhul-Hammâm (str. 107).