W Imię Boga, Miłosiernego, Litościwego

Transplantacja organów ludzkich

Tłumaczenie z angielskiego: Abu Anas bin Marian

Komitet fatw w Arabii Saudyjskiej (Madżma’ al-Fiqh al-Islami), wydał następujący werdykt omawiając kwestię transplantacji organów:

1. Transplantacja lub przeszczep organu z jednej części ciała do innej [tej samej osoby] jest dozwolona, jeżeli skrupulatnie zostało zbadane że korzyści z takiej operacji przeważają ewentualną niekorzyść która może być nią spowodowana, oraz pod warunkiem że jest to wykonywane aby zastąpić coś co zostało utracone, aby przywrócić wygląd lub normalną funkcję, lub też aby poprawić skazę lub zniekształcenie które powoduje fizyczne lub psychiczne utrapienie.
   
   
2. Dozwolona jest transplantacja organu od jednej osoby do drugiej, jeżeli jest to organ który sam się regeneruje, tak jak skóra czy krew, pod warunkiem że donator jest dojrzały i rozumie co robi, oraz że wszystkie inne stosowne warunki szari`ah zostały spełnione.
   
   
3. Dozwolona jest transplantacja części organu który został usunięty z powodu choroby aby inna osoba mogła z tego skorzystać, jak na przykład wykorzystanie rogówki oka która została usunięta z powodu choroby.
   
   
4. Zabroniona [haraam] jest transplantacja organu od którego zależy życie, jak na przykład transplantacja serca od jednej żyjącej osoby do drugiej.

5. Zabroniona [haraam] jest transplantacja organu od żywego człowieka gdy może to spowodować osłabienie niezbędnych funkcji żywotnych, nawet jeżeli życie tej osoby nie byłoby zagrożone, na przykład usunięcie rogówek obu oczu. Usunięcie organów które doprowadzi do częściowego osłabienia normalnego funkcjonowania, jest jednak nadal tematem nad którym uczeni dyskutują.

6. Dozwolona jest transplantacja organu od człowieka zmarłego do człowieka żywego którego życie zależy od otrzymania tego organu, lub którego niezbędne funkcje bez niego byłyby osłabione, pod warunkiem że została udzielona zgoda przez osobę od której organ ma być przeszczepiany przed jej śmiercią, przez jej spadkobierców, lub przez władcę Muzułmanów w przypadkach gdy tożsamość osoby nie jest znana lub gdy nie ma spadkobierców.

7. Należy dołożyć wszelkich starań aby zapewnić właściwe umowy przy transplantacji organów w przypadkach opisanych powyżej, pod warunkiem że nie wchodzi w rachubę sprzedawanie lub kupowanie organów. Nie jest dozwolony handel ludzkimi organami w żadnym przypadku. Jednak jeżeli chodzi o to czy osoba korzystająca z transplantacji może wydać pieniądze by zdobyć organ którego potrzebuje, lub okazać swą wdzięczność, to jest to kwestia która nadal podlega dyskusji uczonych.

8. Inne rodzaje transplantacji niż te wyżej wymienione nadal są dyskutowane wśród uczonych, i wymagają bardziej dogłębnej analizy w świetle badań medycznych i praw shari`ah.

[Riyadh, Dżumadah Thani 18-23, 1408 / Luty 6-11, 1988]

Opracował Abu Ans bin Marian

Wśród dowodów które uczeni brali pod uwagę, rozpatrując kwestię transplantacji ludzkich organów, są następujące. Dowody te sugerują zakaz transplantacji.

{My obdarzyliśmy szlachetnością synów Adama. My nosiliśmy ich na lądzie i na morzu. My zaopatrzyliśmy ich wspaniałymi dobrami. My wyróżniliśmy ich wielkim wyróżnieniem ponad wielu spośród tych, których stworzyliśmy.} (Surah al-Isrâ, 17:70)

Przekazała `Âiszah, że Wysłannik Allaha powiedział,

"Łamanie kości zmarłego, podobne jest do łamania kości żyjącego". (Sunan Abu Dâwûd [Kitâb al-Dżana'iz, nr. 3201], Sunan Ibn Mâdżah, Musnad Ahmad)

Przekazane zostało również, że Wysłannik Allaha (sall allahu `alejhi wa sallam) powiedział:

"Krzywdzenie wierzącego po jego śmierci, podobne jest do krzywdzenia go za życia." (Musannaf Ibn Abi Szaybah)

Asmâ' przekazała, że Wysłannik (sall allahu `alejhi ła sallam) powiedział:

"...Allâh przeklął kobietę, która przedłuża włosy sztucznymi włosami, oraz kobietę, której przedłuża się włosy sztucznymi włosami." (Sahih al-Bucharî, [eng. trans. Volume 7, Book 72, Number 824])

Imam an-Nawawi (rahimahullâh) napisał w swym komentarzu do hadisu o podobnej treści w kolekcji Muslima:

"Jeśli korzystanie z ludzkich włosów jest przeklęte, to jest to zakazane zgodnie z konsensusem, bez względu na to czy są to włosy męskie czy żeńskie, ponieważ ogólne przekazy tego zakazują. Zakazane jest korzystanie z włosów i wszelkich innych organów ludzkiego ciała, ze względu na to, że są nietykalne." (Szarh Sahih Muslim, str. 1600)

Istnieje zapewne wiele innych dowodów, o których nie słyszałem. Jednak ważąc te dowody, i rozpatrując je w świetle innych dowodów, wielu uczonych uznaje, że transplantacja organów ludzkich jest dozwolona. Wśród dowodów, które przemawiają za dozwoleniem transplantacji ludzkich organów, są następujące:

{...kto zabije człowieka, nie będąc od niego napaścią lub nierządem znaglonym do zbrodni, ten odpowie za krew jego przed całym rodem ludzkim; kto zaś uratuje życie człowieka, będzie tak nagrodzonym, jakby uratował życie całego rodu ludzkiego...} (Surah al-Ma'idah, 5:32)^[1]

Ten werset stanowi jeden z silniejszych dowodów przemawiających za zezwoleniem.

{On zakazał wam tylko: padliny, krwi i mięsa wieprzowego, i tego, co zostało złożone na ofiarę czemuś innemu niż Bogu. Lecz ten, kto został do tego zmuszony, a nie będąc buntownikiem ani występnym, nie będzie miał grzechu. Zaprawdę; Bóg jest przebaczający, litościwy!} (Surah al-Baqarah, 2:179)

{Ten, kto nie wierzy w Boga, choć przedtem w Niego wierzył - z wyjątkiem tego, kto został zmuszony, lecz serce jego jest spokojne w wierze - ten, kto otworzył swą pierś na niewiarę - nad nimi wszystkimi będzie gniew Boga i spotka ich kara ogromna!} (Surah al-Nahl, 16:106)

{Zakazane wam jest: padlina, krew i mięso świni; to, co zostało poświęcone na ofiarę w imię czegoś innego niż Boga [...] Kto jednak będzie zmuszony w czasie głodu, nie będąc skłonnym dobrowolnie do grzechu... - zaprawdę, Bóg jest przebaczający, litościwy!} (Surah al-Ma'idah, 5:4)

Te trzy wersety, stanowią jedną z bardzo ważnych reguł w islamie, mianowicie, gdy zachodzi troska o ludzkie życie, dozwolone staje się to co w innym przypadku jest zakazane.

Dlatego też w jednym z klasycznych traktatów o Fiqh^[2], czytamy:

"Obowiązek zostaje zniesiony w przypadku niemożności, jak również zakaz zostaje zniesiony w przypadku konieczności." (`Abdur-Rahmân bin Nâsir as-Sa´dî w "Risâlah Latîfah Dżâmi´ah fî Usûl-il-Fiqh-il-Muhimmah")^[3]

I czytamy tam także, "Wybierana jest największa z dwóch korzyści, i wybierana jest najmniejsza z dwóch szkód, jeśli człowiek styka się z obydwoma na raz." (ibid.)

Dlatego też, Imâm Szafî`i powiedział, "Człowiekowi umierającemu z głodu, dozwolone jest spożycie ciała innego człowieka." (Przekazał Ibn Qudama w "al-Mugni", 9/335)

Podobnie w Tuhfat al-Fuqahâ czytamy: "Jeśli kobieta w ciąży umrze, a dziecko w jej łonie nadal żyje, należy rozpruć brzuch by ratować dziecko, gdyż jest w tym uratowanie ludzkiego życia, więc nietykalność ludzkiego ciała w tym przypadku zostaje pominięta." (Samarqandi, Tuhfat al-Fuqaha, 4/261)

A Allâh Wie najlepiej!

Przeczytaj także:
› Daj mi na to dowód!
› Mówienie o Allahu bez wiedzy
› Czerpanie wiedzy od Uczonych
› Uczeń między dwoma skrajnościami

^[1] Tłumaczenie według Jana Murzy Buczackiego (w jego numeracji jest to werset 35), gdyż to tłumaczenie bliższe jest znaczeniu Koranu, a Allâh wie najlepiej.

W tłumaczeniu Józefa Bielawskiego czytamy,
{...Ten, kto zabił człowieka, który nie popełnił zabójstwa i nie szerzył zgorszenia na ziemi, czyni tak, jakby zabił wszystkich ludzi. A ten, kto przywraca do życia człowieka, czyni tak, jakby przywracał do życia wszystkich ludzi...}

Wiadomo jednak, że ludzie nie dysponują mocą przywracania do życia zmarłych, a jedynie niektórzy Prorocy obdarzeni byli tego typu cudami, jako znak od Allâha na ich Proroctwo. Zatem chodzi tutaj o ocalenie życia, a nie o przywrócenie do życia zmarłych.

^[2] Fiqh - jest to zdolność dedukcji praw w oparciu o źródła Szari`ah.

^[3] Zob. także Ibn Nu`aym, al-Aszbah wa al-Naza'ir, str. 85.