W Imię Boga, Miłosiernego, Litościwego
Kto może udzielać
Fatw?
Autor: Szejch Abul-Hârith `Ali Ibn Hasan Ibn `Ali Ibn `Abil-Hamîd
Al-Halabi Al-Athari
Sobota, czwarty dzień miesiąca Rabi' Ath-Thâni, 1407H
Źródło: Ze wstępu do książki pt.: Salâh-al-'Âlam
bi-Iftâ-il-'Âlim, autorstwa Hâmid Ibn `Ali Al-`Imâdi,
str. 3-8.
Z angielskiego tłumaczyła: Imân
Mamy nadzieje, że artykuł ten posłuży do wyjaśnienia opinii
uczonych odnośnie tego, kto posiada odpowiednie kwalifikacje
do wydawania fatw lub werdyktów religijnych, bo jest to sprawa,
którą w dzisiejszych czasach muzułmanie lekceważą, na przykład
udając się do zwykłych ludzi i prosząc ich o werdykty. Prorok
(sall allahu `alejhi ła sallam) ostrzegł nas, że coś takiego
nastąpi w wyniku śmierci uczonych. Kiedy oni przeminą i ich
nie będzie, ludzie zaczną obierać na swoich przywódców - ignorantów
i będą zadawać im pytania (szukając werdyktów) dotyczące religii.
Oni odpowiedzą i sprowadzą na złą drogę ludzi, jak i samych
siebie.
Zaprawdę, do spraw, co do których panuje zgoda w religii,
należy fakt, że człowiek zostanie zapytany o każde słowo,
jakie wypowiedział w życiu doczesnym. Allâh mówi (co znaczy):
{Człowiek nie wypowie ani jednego słowa, które
by nie dotarło do będącego przy nim nadzorcy.}
[Surah Qâf, 50:18]
O zostanie zapytany o każdy czyn, jakiego dopuściły się członki
jego ciała. Allâh mówi (co znaczy):
{Każda dusza jest poręką na to, co sobie zyskała.}
[Surah Al-Mudaththir, 74:38]
Zostanie nawet zapytany o każdą myśl, która przemknęła przez
jego umysł i duszę, i którą wprowadził w życie. Allâh mówi:
{I czy wy ukazujecie to, co jest w waszych
duszach, czy też ukrywacie, Allâh z tego zażąda od was rachunku}.
[Surah Al-Baqarah, 2:284]
Tak więc ludzie zostaną przepytani o wszystkie ich uczynki,
słowa, sprawy wewnętrzne i zewnętrzne. I o to, jak je wszystkie
połączyli z religijnymi zasadami, które dotyczą każdej z nich,
jak to, co jest dozwolone i to, co jest niedozwolone. I zostaną
pociągnięci do odpowiedzialności za to wszystko, otrzymując
zań zapłatę w Życiu Przyszłym, w Raju lub w Piekle. Stąd jasną
staje się konieczność, by muzułmanie pytali i dowiadywali
się o zasady religijne dotyczące każdej dużej i małej rzeczy
na tym świecie.
Jest tak, ponieważ żaden muzułmanin, bez wyjątku, nie jest
w pełni świadom, ani nie posiada pełnej wiedzy na temat każdej
zasady religijnej. Słowa 'fatwa' i 'futjâ' odnoszą
się do wyjaśnienia zasady.
Mówi się: "Faqih (uczony prawa islamskiego - fiqh) wydał
fatwę odnośnie takiej a takiej kwestii", kiedy wyjaśnił
on zasadę, jaka nią rządzi. A 'istiftâ' ma miejsce
wtedy, gdy ktoś zadaje pytanie, poszukując zasady. Allah mówi
(co znaczy):
{Pytają cię o religijny werdykt. Powiedz: "Bóg
daje wam werdykt o dziedziczeniu w linii bocznej (Al-Kalâlah
- ludzie, którzy umierają nie pozostawiając po sobie ani potomków
ani przodków)"}
[Surah An-Nisâ, 4:176]
Oczywistym jest, że pierwszą osobą do wydawania fatw z tego
narodu, o najwyższej pozycji, najbardziej prawdomówną, najdokładniejszą
w wyjaśnianiu i najlepszą z nich w dojściu do (właściwego
werdyktu), oraz najbardziej miłosierną dla ludzi, był Wysłannik
Allâha (sall allahu `alejhi ła sallam) - ten, który był rzetelny
w dostarczeniu Posłania, Muhammad Ibn `Abdullâh (sall allahu
`alejhi ła sallam).[1]
Dlatego zdolność do wydawania werdyktów (fatw) należy do
najwyższych pozycji pod względem zaszczytu, najlepszych pod
względem statusu, aczkolwiek najpoważniejszym, jeśli chodzi
o niebezpieczeństwo i najbardziej dyskusyjnym przed Allahem,
Największym i muzułmanami. Wielka jest w rzeczy samej odpowiedzialność,
jaka spoczywa na barkach muftich (tych, którzy wydają werdykty).[2]
Mufti to osoba, która informuje o prawie/zasadzie, jaka ustanowił
Allâh, na podstawie świadomości i znajomości dowodów, na których
zasada ta się opiera.[3]
Uczeni ustalili kilka warunków, które musi spełniać mufti,
by być zdolnym do wydawania fatw. Jest ich pięć:
1. Islam: tzn. musi być muzułmaninem.
2. Taklif: tzn. stan, w którym osoba staje
się odpowiedzialna za swoje czyny, tj. osiąga wiek dojrzałości
i jest zdrowa umysłowo.
3. 'Adâlah: sprawiedliwość/bezstronność/wiarygodność.
Co do tych trzech pierwszych warunków zgodni są jednogłośnie
wszyscy uczeni.
4. Idżtihâd: taka jest opinia większości
uczonych. Warunki idżtihadu to:
- Znajomość
Koranu i Sunny: tzn. szczegółowa znajomość ich zawartości
powiązanej z zasadami, a zdobywa się ją poprzez zapamiętanie
obszernej części ich obydwu. Lub może posiadać po prostu
zdolność do pojęcia i zrozumienia ich w łatwy i umiarkowany
sposób, znając aspekty dowodów z Koranu i hadisów, będąc
zdolnym do odróżnienia hadisu autentycznego od błędnego,
znając to, co znosi i to, co jest znoszone, to co ogólne
i to co specyficzne, oraz to co absolutne i to co ograniczone.[4]
- Znajomość
języka arabskiego: wiedza muftiego powinna być wiedzą, która
czyni go zdolnym do zrozumienia Koranu i Sunny w języku
i mowie Arabów.
- Znajomość
podstaw Fiqhu: jest to podstawa dla muftiego, ponieważ poprzez
nią staje się on świadom konceptów zasad i dociera do szczegółowych
dowodów.
- Znajomość
jednomyślnych opinii uczonych (Idżmâ')
i różnic w opiniach (Ikhtilâf): po to, by nie wyszedł
poza wspólnotę uczonych. I po to, by jego preferencja (wobec
jakiejś opinii), która zgodna jest z dowodami z Księgi i
Sunny, mieściła się w zakresie opinii, co do których istnieją
różnice.[5]
5. Musi posiadać przymioty
intelektualnego geniusza i dobry rozum: Werdykt osoby
głupiej i ograniczonej nie jest właściwy/poprawny, tak samo
jak osoby, która popełnia zbyt dużo błędów.[6]
Wobec powyższego, jasnym jest, że werdykt (fatwa) osoby,
która ślepo podąża za jakąś szkołą (madhhab) nie jest ważny.
Muqallid (ślepy naśladowca) to ten, kto bierze
słowa (tzn. opinie) innej osoby bez (znajomości) dowodów,
na której się ona opiera.[7]
W swej rozprawie pt.: "Al-Qawl-ul-Mufid fi Al-Idżtihâd
wat-Taqlîd", Imâm Asz-Szawkâni (rahimahullâh) powiedział:
"Co sądzę o ślepym naśladowcy wydającym werdykty, to,
że nie jest mu dozwolone wydawać werdykty dla tych, którzy
go o nie proszą, odnośnie decyzji Allaha lub Jego Wysłannika
(sall allahu `alejhi ła sallam) lub odnośnie prawdy, lub nawet
tego, co zostało ustanowione w religii, lub tego, co jest
dla nich dozwolone, a co zabronione. Jest tak, ponieważ ślepy
naśladowca nie jest świadom żadnej z tych rzeczy. I nikt ich
nie zna, oprócz mudżtahida."
Oto, co powiedzieli uczeni w związku z przepisami wydawania
werdyktów i warunków, jakie musi spełniać mufti. Z woli Allaha,
zebrałem je w lekkie streszczenie. Ma ono na celu uniemożliwienie
fałszu tym, którzy starają się umniejszyć kwalifikacje niezbędne
do wydawania werdyktów, oraz aby wycofali się z własnych oszustw.
Bo, na Allâha, oni nie docierają do prawdy w ich ślepym naśladownictwie.
Jak wiec mogliby dokonywać Iftâ (wydawać werdykty)
i Idżtihâd?
I w rzeczy samej, są wśród nas tacy, którzy nie spełniają
tych warunków, nie wspominając już o tym, że są ich świadomi,
i że ich obowiązują. Na dodatek, kiedy wydają werdykt, słyszysz
od nich głośny hałas jak wybuchy bomb i huk, jak uderzenie
grzmotu i błyskawicy. W dodatku towarzyszą temu obraźliwe
słowa, obce sposobowi mówienia i zachowania uczonych, nieprzystające
nawet normalnemu muzułmaninowi.
przeczytaj także:
› Mówienie o Allahu
bez wiedzy
› Czerpanie wiedzy od Uczonych
› Uczeń między dwoma
skrajnościami
[1]
Ibn Al-Qajjim, "I'lâm-ul-Muwaqqi'īn", (1/11)
[2]
'Izz-ud-Din Al-Khatib At-Tamimi, "Al-Fatwâ wa 'Alâqatuhâ
bil-Mudżtama'", str. 6-8
[3] Ibn Hamdân, "Sifat-ul-Fatwa",
str.4
[4] Patrz: Ibn Mulaqqin, "At-Tadhkirah
fi 'Ulum-il-Hadith", nr 41-45
[5] Szeich Muhammad bin Sâlih al-Uthaymîn,
(zm. 1421 - rahimahullâh) powiedział:
"Warunki które muszą być spełnione by
podjąć Idżtihâd:
1) Znajoność dowodów prawnych (Szarî`ah) które
są niezbędne w podjęciu idżtihâdu - tak jak wersety i hadisy
dotyczące sądów.
2) Znajomość tego co związane jest z autentycznością
lub słabością hadisu, tak jak wiedza o isnâd (łańcuch
narratorów) i narratorach i inne tym podobne.
3) Znajomość zniesionych i znoszących (wersetów,
hadisów), oraz rzeczy w których istnieje idżmâ (zgoda
opinii) - tak aby nie wydawać werdyktu na podstawie czegoś
co zostało zniesione, ani też werdyktu który jest sprzeczny
z (autentycznie przekazaną) idżmâ.
4) Znajomość dowodów, które wpływają na różnice
poszczególnych werdyktów, takie jak takhsîs (szczególne),
lub taqyîd (zawężone), i tym podobne. Musi to znać,
tak aby nie wydawał werdyktu sprzecznego z powyższym.
5) Znajomość jeżyka Arabskiego oraz usul ul-fiqh
(podstaw fiqh), oraz to co związane jest ze znaczeniem i sugestią
poszczególnych słów - tak jak ogólne, szczegółowe, absolutne
i nieograniczone, ograniczone, niejasne, jasne, i tym podobne
- tak aby wydawał werdykt zgodnie z powyższym.
6) Możność wydobywania werdyktów na podstawie
dowodów." (Al-Usul min `Ilimil Usul, str. 97, eng trans.
[ www.spubs.com # MNJ060001])
[6] Muhammad Sulimân Al-Aszqar, "Al-Futjâ
wa Manâhidż-ul-Iftâ", 26-29
[7] "Al-Futjâ wa Manâdż-ul-Iftâ",
26-29
|
