W Imię Boga, Miłosiernego, Litościwego
Idżtihâd i Mudżtahîd
Opracował i tłumaczył z arabskiego: Abu Mûsa
al-Albâni
Na polski tłumaczył: Abu Anas bin Marian
Idżtihâd, to według terminologii Uczonych dziedziny Usûl
(podstaw): Wysiłek który Faqîh[1] dokonuje badając dowody
po to aby dojść do wyroku Allâha w konkretnej kwestii. Osoba
która jest do tego zdolna zwana jest mudżtahid.
Imâm Ibn Qudâmah (rahimahullâh) powiedział na temat warunków
które taka osoba musi spełnić:
"Obszerna wiedza ogarniająca wyroki prawodawcze oparte
o: Księgę, Sunnę, Konsensus, analogię, generalnie wpływy na
wyrok, oraz pierwszeństwo jednych rzeczy nad innymi.
Odnośnie Księgi, następująca wiedza jest obowiązkowa:
Wiedza dotycząca wyroków: Pięćset wersetów. Nie jest obowiązkiem
aby je wszystkie znać na pamięć, jednak trzeba wiedzieć gdzie
się znajdują aby móc ich szukać gdy istnieje potrzeba.
Odnośnie Sunny:
Wiedza dotycząca hadisów prawodawczych. Nawet jeśli jest
ich wiele, to są one ograniczone. Obowiązkiem jest posiadanie
wiedzy o zniesionych (prawach) i tych które znoszą (inne prawa)
w Księdze i Sunnie. Wystarczy świadomość, że to czym (mudżtahid)
się posługuje jako dowód nie zostało zniesione. Musi on także
wiedzieć, że hadith z którego korzysta jest autentyczny, a
nie słaby. Może się o tym dowiedzieć posiadając wiedzę odnośnie
osób przekazujących dany hadith[2], lub poprzez studiowanie autentycznych
kolekcji w których tradenci zostali uznani za wiarygodnych
przez imamów.
Odnośnie Konsensusu:
Wiedza o jego pozycji. Wystarczy że wie, iż kwestia w
której wydaje wyrok jest kwestią w której istnieje konsensus,
różnica opinii, bądź też czy jest to kwestia całkiem nowa.
Obowiązkiem jest także wiedza umożliwiająca dowodzenie i
jej warunki.
Obowiązkiem jest także znajomość gramatyki oraz języka co
ułatwia zrozumienie wypowiedzi arabów. Do tego należy, to
co czyni czystą mowę, jawną, ogólną, prawdziwą, metaforyczną,
rzeczywistą, specyficzną, jasną, niejasną, absolutną, ograniczoną,
cytatem, sugestią, błędem gramatycznym lub oraz podtekstem."[3]
Nie każdy idżtihâd jest prawdą
Imâm al-Dżuwaynî (rahimahullâh) powiedział:
"Nie jest dozwolone twierdzić, że każdy jeden kto wykonuje
idżtihâd w podstawach ma rację[4], gdyż prowadzi to do
tego, że uzna się iż ludzie zbłąkania z pośród chrześcijan,
magów, i nie-muzułmanów mają rację." [5]
Szeich `Abdullâh al-Fawzân komentując słowa Imâma al-Dżuwayni
powiedział:
"Nie jest właściwe aby twierdzić, że każdy kto wykonuje
idżtihâd w kwestiach związanych z wiarą (Umûr-ul-´Aqâ’id)
ma rację. Nie. Prawda jest jedna, i wszystko prócz niej jest
kłamstwem. Niektórzy uczeni uznali nawet, że istnieje konsensus
w tej kwestii."[6]
Idżtihâd nie zawsze jest dozwolony
Trzeba także być świadomym, że idżtihâd nie jest dozwolony
we wszystkich dziedzinach. `Allâmah Muhammad Sultân al-Ma´sûmî
(rahimahullâh) powiedział:
"Jasne i bezsprzeczne wersety głoszą, że Allâh (ta´âlâ)
jest Prawodawcą religii, oraz że Jego Posłaniec (sal allahu
`alejhi ła sallam) jest tym który obwieszcza.
»...do ciebie należy tylko obwieszczenie...«
(42:48)
» Do Posłańca należy tylko obwieszczenie...«
(5:99)
»...do ciebie należy tylko obwieszczenie
posłannictwa...« (3:20)
Zatem filary religii ustalone są jedynie na podstawie tekstu
z Księgi lub wyjaśnienia od Posłańca Allâha (sal allahu `alejhi
ła sallam). Są one trzech rodzajów:
Pierwszy - wiara.
Drugi - akty czci, które są nieograniczone, lub ograniczone
do czasu, miejsca, rodzaju lub ilości.
Trzeci - Nakazy religijne.
Wszelkie inne werdykty prawne ustalane są za pomocą idżtihâd,
jeśli nie istnieje tekst który je porusza, ale pod warunkiem
że [idżtihâd] prowadzi do korzyści i zapobiega szkodzie. Dlatego
zastanów się, i nie znajdź się wśród ignorantów."[7]
Szeich Fawzî al-Atharî (hafidhahullâh) powiedział:
"Nie jest dozwolone osobie która wierzy w Allâha i Dzień
Ostateczny aby dokonywała idżtihâd w kwestiach w których istnieje
potwierdzony i jasny tekst w Księdze i Sunnie. Nakazane nam
zostało abyśmy byli posłuszni Allahowi (subhanahu ła ta`ala)
i Jego Posłańcowi (sal allahu `alejhi ła sallam) we wszystkich
kwestiach, bez względu na to czy są to uczynki czy jest to
wiara. Allâh powiedział (co znaczy):
» Słuchajcie Boga i Posłańca!
Być może, doznacie miłosierdzia!« (3:132)
Powszechnie wiadomo, że nie jest dozwolone odwrócić się od
tekstów Księgi i Sunny, i w zamian nakłonić się ku temu do
czego prowadzi idżtihâd."[8]
przeczytaj także
> dozwolony i zakazny
taqliid
> Ikhtilâf [różnice opinii]
> Czerpanie wiedzy od Uczonych
> Uczeń między dwoma skrajnościami
[1] Mężczyzna lub kobieta która posiada ogromną
wiedzę o prawach Islamu, znając dowody z Koranu i Sunny. Do
najsłynniejszych Imamów należą "cztery góry wiedzy";
Abû Hanîfah, Mâlik bin Anas, Muhammad bin Idrîs ash-Shâfi´î
och Ahmad bin Hanbal (rahimahumullâh).
[2] Tzn. Jeśli wie czy dana osoba spełnia
warunki aby została uznana za wiarygodną czy nie, czy słyszała
hadith od swego poprzednika czy też nie, oraz inne kwestie
które wpływają na to czy dany przekaz jest autentyczny czy
nie.
[3] Rawdhat-un-Nâdhir, vol.
2, str. 334-336
[4] Warto także przypomnieć Hadith, który
przekazał 'Amr bin al-`Âs od Proroka (sal allahu `alejhi ła
sallam): "Gdy Hâkim (osoba której wolno dokonywać
idżtihâd) osądzi na podstawie idżtihâd i dojdzie do prawy,
otrzyma dwie nagrody. Jeśli osądzi na podstawie idżtihâd,
lecz nie dojdzie do prawy, otrzyma jedną nagrodę." (Sahih;
al-Buchârî, Muslim i inni)
[5] Sharh-ul-Waraqât, str. 263.]
[6] Sharh-ul-Waraqât, str. 266
[7] Hal al-Muslim mulzam bi Ittibâ´ Madhhab
Mu´ayyin min al-Madhâhib al-Arb´ah?, sid. 57, Dâr-ul-Fath,
1416/1995.
[8] al-Adhwâ’ al-Athariyyah, str. 266-267,
Maktabah al-Furqân, 1422/2001
|
