W Imię Boga, Miłosiernego, Litościwego

Bądź w tym życiu jakbyś był obcym

Autor: Al-Hâfidh ibn Radżab al-Hanbalî
Tytuł: Dżâmi' al-U'lûm wal-Hikam
Z arabskiego tłumaczył: Abu az-Zubayr Harrison
Z angielskiego na polski przełożył: Abu Anas bin Marian

Ibn Umar (Radhiallahu 'Anhum) powiedział, Posłaniec Allaha (sal allahu `alejhi ła sallam) wziął mnie za ramię i powiedział:

"Bądź w tym życiu jak byś był obcym, lub przejezdnym."

Ibn Umar mawiał, "Pod wieczór nie spodziewaj się, że dożyjesz ranka i rankiem nie oczekuj, że dożyjesz wieczora. Korzystaj z twojego zdrowia zanim zachorujesz i z doczesnego życia zanim umrzesz." (Przekazał al-Buchari)

Ten hadith jest fundamentem zawężającym nadzieje tego życia. Zatem wierzący nie może sobie brać tego życia jako ojczyzny ani wiecznej rezydencji, a jego serce na tym świecie nie może spoczywać ni czuć spokoju. Powinien raczej być na tym świecie tak jakby był w podróży, przygotowując się do wyjazdu. Potwierdzeniem tego jest to co nam doradził Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) i jego Sahabah.

Allâh powiedział [co znaczy], że pewien wierzący za czasów Faraona powiedział:

»O ludu mój! Życie na tym świecie jest przemijającym używaniem; a życie ostateczne zaprawdę jest siedzibą wiecznej stałości!«
(Surah Ghâfir, 40: 39)

Alî ibn Abi Tâlib mawiał, "Zaprawdę, życie to zaczęło oddalać się, a życie przyszłe zaczęło się przybliżać, i każde z nich ma dzieci. Bądźcie zatem z pośród dzieci życia przyszłego. Nie bądźcie z dzieci życia doczesnego, gdyż zaprawdę, dziś są czyny bez rozliczenia, a jutro będzie rozliczenie bez czynów."

`Umar ibn `Abdul `Azîz powiedział w swym kazaniu, "To życie nie jest waszą wieczną siedzibą. Allâh nakazał aby dobiegło końca, i nakazał ludziom tego świata aby od niego odeszli. Ileż razy prosperujące społeczeństwa zostały zniszczone z powodu czegoś błahego, i jakże często szczęśliwy mieszkaniec został odesłany z powodu czegoś błahego. Zatem przygotujcie się dobrze, niech Allâh będzie dla was Miłosierny, udając się w podróż [zabierając ze sobą] to co najlepsze, i weźcie ze sobą zaopatrzenie, a najlepszym zaopatrzeniem jest Taquâ (bogobojność)."

Życie to nie jest wiecznym miejscem rezydencji ani ojczyzną wierzącego, zatem jego musi on być w jednym z dwóch stanów:

• tak jakby był obcym mieszkającym w obcym kraju, gdzie jego główną troską jest zdobycie zaopatrzenia na powrót do swego ojczystego kraju;
• albo tak jakby był przejezdnym, w żaden sposób tu nie mieszkający, a każdą noc i każdy dzień spędza na podróży do swej ojczyzny.

Dlatego też, Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) doradził Ibn Umarowi aby żył tym życiem w jednym z dwóch stanów:

Pierwszy stan:

Wierzący porzuca siebie samego, tak jakby był obcym w tym życiu, wyglądając na mieszkańca, lecz w obcym kraju. Zatem jego serce nie przywiązuje się do tego obcego kraju. Jest ono raczej przywiązane do jego ojczyzny do której powraca. Pozostaje w tym życiu tylko po to, aby osiągnąć swój cel - przygotować się na powrót do swojej ojczyzny.

Al-Fudhayl ibn Iyyâdh powiedział,
"Wierzący jest w tym życiu zaniepokojony i smutny. Jego troską jest przygotowanie się. Zatem nikt, którego stan w tym życiu jest taki, nie martwi się o nic innego jak tylko o to, aby zaopatrzyć się w to co przyniesie mu korzyść w drodze powrotnej do ojczyzny. Tak więc nie rywalizuje z ludźmi tej ziemi, wśród których jest jedynie obcym, o rzeczy które oni uważają za czcigodne. Nie martwi się też jeśli w ich oczach jest nieistotny." Al-Hasan (al-Basrî) powiedział, "Wierzący jest jak obcy. Nie martwi się z powodu że (w tym życiu) jest nieistotny, i nie rywalizuje w nim o honor. Stan w którym się znajduje różni się od stanu w którym [inni] ludzie się znajdują. Gdy Allâh stworzył Âdama (`alayhis salâm), dał jemu i jego żonie Raj jako miejsce zamieszkania. Następnie zostali stamtąd wygnani, lecz [Allâh] Obiecał im że do niego powrócą razem z bogobojnym potomstwem. Zatem wierzący zawsze tęskni za swoją pierwotną ojczyzną..."^[1]

Drugi stan:

Wierzący zniża się w tym życiu, tak jakby był przejezdnym, w żaden sposób tu nie zamieszkałym. Porusza się jedynie między różnymi przystankami w swej podróży, aż dotrze do końca którym jest śmierć. Każdy kogo stan w tym życiu jest taki, ma jako główny cel zdobycia zaopatrzenia na swą podróż. Nie zważa na obfitość uciech tego życia. Z tego powodu Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) doradził grupie swych towarzyszy aby ich główną troską w tym życiu było zaopatrzenie podobne do podróżującego.

Pewien Salaf napisał do jednego ze swych braci,
"Bracie mój, wydaje ci się że jesteś mieszkańcem. Jesteś jednak nieustannie w podróży, którą przebywasz [niezmiernie] szybko. Śmierć spieszy do ciebie, a życie zostaje za tobą. Życie które zostawiłeś za sobą, nie powróci już do ciebie (abyś je mógł naprawić) w Dniu Zmartwychwstania."

Al-Fudhayl ibn Iyyâdh powiedział to pewnego mężczyzny,
"Ile masz już lat?" Odpowiedział, "Sześćdziesiąt." Odpowiedział, "Zatem przez sześćdziesiąt lat szedłeś na spotkanie z twym Panem, i niebawem się z nim spotkasz." Człowiek ten powiedział, "Do Allâha należymy, i do niego powracamy!" al-Fudhayl spytał, "Czy wiesz co znaczy to stwierdzenie? Mówisz, 'Należę do Allâha jako poddany, i do Niego powrócę.' Zatem każdy kto wie, że należy do Allâha jako poddany i że do Niego powróci, powinien wiedzieć, że zostanie zatrzymany. A każdy kto wie, że zostanie zatrzymany, powinien wiedzieć o co zostanie spytany. A ktokolwiek wie, że zostanie spytany, niechaj przygotuje odpowiedź na to pytanie.^[2]" Człowiek powiedział, "Co zatem powinienem uczynić?" Odpowiedział, "To łatwe." Człowiek spytał ponownie, "Co?" al-Fudhayl odpowiedział, "Postępuj dobrze [przez czas] który pozostał, a to co minęło zostanie ci wybaczone. Jeśli jednak czynić będziesz zło [przez czas] który pozostał, to zostaniesz rozliczony za to co minęło i za to co pozostało."

Al-Auzâ'î napisał jednego ze swych braci,
"Odnośnie następującego: zostałeś otoczony z każdej strony. Wiedz, że idziesz na przód z każdym dniem i z każdą nocą. Zatem wystrzegaj się Allâha i gdy będziesz stał między Jego Dłońmi, a swą ostateczną obietnicę odnajdziesz u Niego. Was-Salâm."

Jeśli zaś chodzi o radę Ibn Umara, to jej podstawą jest Hadith który on sam przekazał. Zawiera ona koniec wydłużonej nadziei. I jeśli ktoś dożyje do wieczora, to nie powinien oczekiwać, że dożyje do rana. A jeśli dożyje rana, to nie powinien oczekiwać, że dożyje wieczora. Powinien raczej przyjąć, że jego koniec dobiegnie go zanim tam dotrze. W ten właśnie sposób więcej niż jeden uczony wytłumaczyło koncepcję Zuhd (ascezy) w tym życiu.

Al-Maruathî powiedział: Spytano się Abu Abdullâh (czyli Imama Ahmad ibn Hanbal), "Czym jest Zuhd w tym życiu?" Odpowiedział, "Aby nie wydłużać zbytnio nadziei - ktoś kto mówi gdy się zbudzi, 'Nie dożyję do wieczora.'" Powiedział, "I Sufyân (ath-Thaurî) powiedział to samo." Następnie spytano Abu Abdullâh, "W czym mamy szukać pomocy aby nie wydłużać naszej nadziei?" Odpowiedział, "Nie wiemy. To jest jedynie za sprawą Taufîq (powodzenie pochodzące bezpośrednio od Allâha)."

Jeśli zaś chodzi o stwierdzenie (Ibn Umara): "Korzystaj ze swego zdrowia zanim zachorujesz i z doczesnego życia zanim umrzesz" To znaczy: wykorzystuj dobre zdrowie które ci pozostało aby czynić dobre uczynki, zanim choroba ci w tym przeszkodzi, i wykorzystuj życie zanim śmierć ci w tym przeszkodzi.

W innej narracji znajdujemy: "...Zaprawdę poddany Allâha, nie wiesz nawet jak jutro będziesz miał na imię." Co znaczy: Być może jutro będziesz już wśród zmarłych, opuścisz żywych.

Znaczenie tej dobrej rady, zostało także przekazane od Proroka (sal allahu `alejhi ła sallam) z innej perspektywy. Imâm al-Bucharî w swej kolekcji Sahih przekazał od Ibn Abbâsa, że Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) powiedział:

"Istnieją dwa błogosławieństwa których wielu ludzi zostało pozbawionych: zdrowie i wolny czas." (Buchari, tom. 11, str. 229 (w Fath al-Bârî))

W Mustadrak al-Hâkima, zostało przekazane, że Ibn Abbâs przekazał, że Wysłannik Allâha (sal allahu `alejhi ła sallam) doradził pewnemu człowiekowi mówiąc:

"Skorzystaj z pięciu rzeczy przed pięcioma innymi rzeczami: z młodości zanim [nadejdzie] starość, z twego zdrowia zanim [dosięgnie cię] choroba, z twego bogactwa zanim [zastanie cię] bieda, z wolnego czasu zanim staniesz się zajęty, i z życia zanim [nadejdzie] śmierć." (Sahih, przekazał by al-Hâkim, tom. 4, nr. 306) ^[3]

Znaczenie tego jest takie, że wszystkie te wspomniane rzeczy przeszkadzają w wykonywaniu uczynków. Niektóre z nich, tak jak bieda, bogactwo, choroba, starość czy śmierć powstrzymują człowieka indywidualnie. Inne, takie jak Godzina Ostateczna, pojawienie się Dadż'ala  (antychrysta) lub inne klęski są bardziej ogólne. Zostało to także wspomniane w następującym Hadisie:

"Starajcie się wykonywać dobre uczynki, zanim nastaną klęski jak ciemna noc (nieoczekiwanie)." (Przekazał Muslim, nr. 118)

Po tym jak pojawią się pewne ogólne znaki, żadne uczynki nie przyniosą nikomu żadnej korzyści. Allâh powiedział co znaczy:

»W tym Dniu, kiedy już przyjdzie znak od twego Pana, nie pomoże duszy jej wiara, skoro ona nie uwierzyła przedtem i nie zyskała sobie w swojej wierze czegoś dobrego.«
(Surah al-An'âm, 6:158)

W dwóch autentycznych kolekcjach (Sahihayn al-Bucharî i Muslim), Abu Hurayrah przekazał że Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) powiedział:

"Godzina [Ostateczna] nie nastanie do póki słońce nie wzejdzie z zachodu. Gdy wzejdzie i ludzie je ujrzą, wszyscy uwierzą. Wtedy jednak wiara nikomu nie przyniesie korzyści, jeśli wcześniej nie uwierzył lub nie zyskał dobra przez swoją wiarę." (Sahih al-Bucharî, tom. 8, str. 296-297 (w Fath al-Bârî) i Sahih Muslim, nr. 157)

W sahih Muslim znajdujemy słowa Posłańca, gdzie powiedział:

"Istnieją trzy wydarzenia, które kiedy nastąpią, wiara nie przyniesie nikomu korzyści jeśli wcześniej nie wierzył lub nie zyskał dobra przez swoją wiarę: wschód słońca z zachodu, Dadż'âl (antychryst), oraz Bestia z ziemi." (Sahih Muslim, nr. 158)

Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) także powiedział, co zostało przekazane w Sahih Muslim:

"Ktokolwiek okaże skruchę przed wschodem słońca z zachodu, Allâh przyjmie jego skruchę." (Sahih Muslim, nr. 2703)

Abu Mûsâ przekazał że Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) powiedział:

"Allah Wyciąga Swą Dłoń w nocy aby przyjąć skruchę grzesznika za dnia, i Wyciąga Swą Dłoń w dzień aby przyjąć skruchę grzesznika za nocy, do chwili gdy wzejdzie słońce z zachodu." (Sahih Muslim, nr. 2759)

Zatem wierzący musi starać się wykonywać dobre uczynki, zanim przeznaczenie go dosięgnie i przeszkodzi mu w tym, przez chorobę lub śmierć, bądź inne wydarzenia po których zaistnieniu żadne uczynki nie zostaną przyjęte.

Abu Hâzim powiedział, "Zaopatrzenie życia przyszłego jest mało pożądane. Zostanie rozdane, i jedynie niewielu je otrzyma, niewielu."

Zatem gdy człowiek powstrzymany zostanie od uczynków, nic mu nie pozostanie poza żalem i smutkiem. Będzie pragnął powrócić do wcześniejszego stanu w którym mógł wykonywać uczynki, jednak wtedy chęci nie przyniosą mu już żadnej korzyści.

Allah Wzniosły Błogosławiony mówi co znaczy:

»Nawracajcie się więc do waszego Pana! Poddajcie Mu się całkowicie, zanim spotka was kara, wtedy bowiem nie będziecie wspomożeni. Idźcie za najpiękniejszym z tego, co zesłał wam wasz Pan, zanim spotka was kara niespodziewanie, kiedy nie będziecie jej przeczuwać. Aby nie powiedziała żadna dusza: "Biada mi za to, co zaniedbałam względem Boga! Ja przecież byłam wśród wyszydzających!" Albo żeby nie powiedziała: "Jeśliby Bóg poprowadził mnie drogą prostą, to znalazłabym się wśród bogobojnych!" Albo też żeby nie powiedziała, kiedy ujrzy karę: "Jeśliby mi było dane powrócić, to byłabym wśród czyniących dobro!"«
(Surah az-Zumar, 39:54-58)

I mówi co znaczy:

»A kiedy przyjdzie do któregoś z nich śmierć, on powie: "Panie mój! Odpraw mnie z powrotem! Być może, ja uczynię jakieś dobre dzieło wśród tego, co pozostawiłem." Ależ nie! To jest tylko słowo, które on wypowiada; a za nimi jest przegroda aż do Dnia, w którym oni zostaną wskrzeszeni.« (Surah al-Mu'minûn, 23:99-100)

On Wzniosły, Błogosławiony mówi co znaczy:

»Rozdawajcie z tego, w co was zaopatrzyliśmy, zanim przyjdzie śmierć do któregoś z was. Wtedy on powie: "Panie mój! Gdybyś mi dał trochę czasu, żebym mógł dawać jałmużnę i być sprawiedliwy!" Ale Bóg nie da zwłoki żadnej duszy, kiedy nadejdzie jej termin. Bóg jest w pełni świadomy tego, co wy czynicie!«
(Surah al-Munafiqûn, 63:10-11)

Ponieważ taka jest rzeczywistość, obowiązkiem wierzącego jest aby korzystał z tego co mu pozostało z jego życia. Dlatego też mówi się, "to co pozostało z życia wierzącego jest bezcenne."

Sa'îd ibn Dżubayr powiedział, "Każdy dzień życia wierzącego jest skarbem."

pokrewne:
> Taubah, skrucha
> Bądź w tym życiu jakbyś był obcym
> Życie jest wielką próbą!
> Poddanie się Allahowi
> Budowanie Wiary i Oczyszczanie Duszy
> Szczerość wiary
> Rija (skryte bałwochwalstwo)
> Taquah bogobojność

^[1] Przypis tłumacza: duża ilość arabskiej poezji została pominięta z uwagi na trudność jej odpowiedniego przetłumaczenia.

^[2] Przyp. tłum. (Abu Anas)
Być może Al-Fudhayl ibn Iyyâdh miał na myśli pytanie które każdy człowiek otrzyma w grobie.

Anas (radiallahu `anhu) przekazał, że Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) powiedział:
"Gdy człowiek zostaje złożony do grobu i jego towarzysze się oddalają, słyszy on nawet ich kroki, dwaj aniołowie przychodzą do niego, zostaje posadzony i pytają: 'Co mówiłeś o tym człowieku, Muhammadzie?' Odpowie: 'Świadczę, że jest on poddanym Allâha i Jego Apostołem.' Następnie mówią mu, 'Spójrz na twoje miejsce w Ogniu Piekielnym. Zamiast niego, Allâh dał ci miejsce w Raju.'" Prorok dodał, "Nieboszczyk ujrzy oba te miejsca. Niewierzący lub hipokryta powie aniołom, 'Nie wiem, lecz mówiłem to co ludzie mawiali!' Zostanie do niego powiedziane, 'Nie wiedziałeś, i nie szedłeś za przewodnictwem.' Następnie zostanie uderzony żelaznym młotkiem w głowę, i będzie krzyczał, a krzyk ten usłyszy każde [stworzenie] które się zbliży, prócz ludzi i dżinnów." (Sahih al-Buchari, Tom 2, księga 23, numer 422)

W innym hadisie Al-Barâ' bin 'Adhib przekazał, że Prorok (sal allahu `alejhi ła sallam) powiedział:
"Gdy wierny sadzany jest w grobie, i (aniołowie) przychodzą do niego, on świadczy, że nic nie ma prawa być czczonym prócz Allâha, i że Muhammad jest Jego Apostołem. Odpowiada to temu co Objawił Allâh: »Allâh umacnia tych, którzy uwierzyli, słowem mocno utwierdzonym...« (Surah Ibrahim, 14:27)" (Sahih al-Buchari, tom 2, księga 23, numer 450)

^[3] Al-Hâkim uznał ten przekaz za autentyczny używając tych samych kryteriów co al-Buchari i Muslim. Ath-Thahabî to potwierdził. Szeich al-Albâni także uznał ten przekaz za sahih w "Iqtidâ al-I'lm al-A'mal," nr. 170.